Gemeenten 2012
Het staatsrechtelijke begrip 'gemeente' wordt voor het eerst gebruikt in de Staatsregeling van 1798 van de Bataafse republiek. Stad en Platteland werden administratief gelijkgesteld door middel van deze benaming. Daarmee vervielen op dat punt de verschillen tussen stad en platteland. Ruim een halve eeuw later werden in de gemeentewet van 1851 de samenstelling, inrichting en bevoegdheden van de gemeentebesturen geregeld.
In de loop der jaren zijn veel gemeenten samengevoegd. Bij de aanvaarding van de gemeentewet in 1851 waren er 1.209 gemeenten. In 2012 is dit aantal ongeveer drie keer zo klein. Op 1 januari 2012 zijn er 415 gemeenten. Het is ten opzichte van 1 januari 2011 met 3 afgenomen.
De grote golf van samenvoegingen, herindelingen en grenswijzigingen van gemeenten begon pas een aantal decennia geleden. Vooral het aantal gemeenten met minder dan 25.000 inwoners is sterk afgenomen. Het aantal gemeenten met meer dan 100.000 inwoners is vanaf midden jaren 60 bijna verdubbeld. Door alle samenvoegingen is de gemeentelijke oppervlakte sterk vergroot. Rond 1900 was een gemeente gemiddeld 29 km2 groot, ruim 100 jaar later is dit meer dan drie keer zo veel (96 km2).
De herindeling van gemeenten vond niet evenredig over Nederland plaats. Vooral in Zuidwest-Nederland en in Noordoost-Nederland zijn de laatste veertig jaar veel herindelingen doorgevoerd. Op Zuid-Beveland, Zeeuwsch-Vlaanderen en de Hoeksche Waard zijn veel kleine gemeenten gefuseerd. Zo zijn de gemeenten Sluis en Borsele ontstaan door samenvoeging van respectievelijk vijftien en veertien gemeenten. In de jaren tachtig en negentig zijn in Noordoost-Nederland veel grootschalige herindelingen doorgevoerd. Zoals in 1990 toen de gehele provincie Groningen werd heringericht. In 2007 en 2010 zijn er omvangrijke herindelingen geweest in Limburg, in 2011 zijn vijf Frieze gemeenten samengevoegd in de gemeente Súdwest Fryslân en in 2012 is in de Kop van Noord-Holland de gemeente Hollands Kroon ontstaan uit vier oude gemeenten.
Door de jaren heen zijn er verschillende redenen geweest voor gemeentelijke herindelingen. Vaak was het (te lage) inwonertal van gemeenten daarbij het criterium. Maar ook veranderingen in de natuurlijke grenzen, zoals de inpoldering van meren, geven soms aanleiding tot bestuurlijke herindelingen. In 1986 werd Flevoland als twaalfde provincie toegevoegd. In 1986 bestond Flevoland nog uit één gemeente, nu zijn dat er zes.
Vergelijk deze kaart ook eens met:
Literatuur: ; ; ; ; ;
